برخوردار بود ، مطرح كرده و موضع امام رضا عليه السّلام را كه در اوج‌گيرى اين مسائل نقش مهمى در بيان آراء اماميّه داشته ، بيان كنيم . محدوديتهايى كه عبّاسيان براى علويان و شيعيان فراهم كرده بودند ، غالبا باعث دورى شيعيان از ائمه بوده و از نظر فراگيرى اعتقادات ، مشكلاتى براى آنها فراهم مىكرد . لذا از ابى نصر بزنطى نقل شده كه خدمت امام عرض كردم : انّ اصحابنا بعضهم يقولون بالجبر و بعضهم يقولون بالاستطاعة . از شيعيان گروهى اعتقاد به جبر پيدا كرده‌اند و گروهى قائل به اختيار هستند . « 1 » در روايت ديگرى آمده است كه يكى از شيعيان خطاب به امام گفت : يا بن رسول الله ! صف لنا ربّك فإنّ من قبلنا قد اختلفوا علينا . « 2 » اى فرزند رسول خدا ! خدا را براى ما وصف كن ؛ زيرا ميان اصحاب ما در شناخت خدا اختلاف زيادى پيدا شده است . مشكل مهمتر از ناحيهء اهل حديث بود ، كسانى كه تنها خود را متعهد به قبول ظواهر آيات و روايات دانسته و تحت تأثير برخى از سوء تفسيرهاى مغرضانه‌اى كه از طرف امويان و يا يهوديان سرچشمه گرفته و ترويج شده بود ، قرار مىگرفتند و ظاهر آيات و روايات را كه دالّ بر تشبيه بود ، مىپذيرفتند . اين افراد هرگز حاضر به جمعبندى كلّى از آيات و تكيه به محكمات ، كه مىتوانست متشابهات را تفسير كرده و مشكل تشبيه را حل كند ، نبودند . اينان رواياتى نقل كرده و با استناد به آن روايات ، خدا و صفات او را طورى تفسير مىكردند كه او را به شكل يك انسان تصوير كرده و براى او اثبات چشم و دست و پا . . . مىكردند . طبعا شيعيان كه خود را متعهد به روايات مىديدند در برابر اين روايات ، وامانده و از امام عليه السّلام در اين رابطه پرسش مىكردند . هروى مىگويد : از امام درباره حديث : « انّ المؤمنين يزورون ربّهم من منازلهم فى الجنّة » ؛ « 3 » كه اهل حديث اين روايت و رواياتى ديگر از اين نوع را دالّ بر رؤيت بصرى خداوند در قيامت مىدانند ، پرسيدم .

--> ( 1 ) . التوحيد ، ص 338 ( 2 ) . التوحيد ، ص 47 ( 3 ) . مؤمنين در بهشت خدا را از منازلشان زيارت خواهند كرد .